佛典音義檢索系統

資料庫例外標記

例外標記尚未匯入資料庫


慧琳一切經音義   可洪音義   慧苑音義   北京五大部音義  

 

慧琳一切經音義例外標記列表 ↑ 回頂端
標記出處
<form>迦維</form>(<sense>梵語古譯訛略也正梵音劫毘羅筏窣覩城佛下生之處也</sense>)。T54n2128_p0313c02
<form>般</form>(<pron homophon="Y" corresp="1">音鉢</pron>本梵音云鉢囉(二合)囉取羅字上聲兼轉舌即是也其二合者兩字各取半音合為一聲古云般者訛略也)<form>若</form>(<pron corresp="2">而者反</pron>正梵音枳孃(二合)枳音<yin corresp="枳">雞以反</yin>孃取上聲二字合為一聲。古云若者略也)<form>波</form>(正梵音應云<pron dialect="正梵音" homophon="Y" corresp="3">播</pron><pron corresp="3" notation="tone5">波箇反</pron>引聲)<form>羅</form>(正梵音應云<pron dialect="正梵音" homophon="Y" corresp="4" notation="tone2" ref="轉舌呼之">囉</pron>准上取羅上聲轉舌呼之)<form>蜜多</form>(正云<pron homophon="Y" corresp="5,6">弭多</pron>弭音<pron corresp="弭">迷以反</pron>)具足應言摩賀(引)鉢囉(二合)枳孃(二合)播(引)囉(轉舌)弭多 <sense>梵云摩賀(唐言大)鉢囉(二合)枳孃(二合唐言慧亦云智慧或云正了知義淨作此解)播(引)。囉弭多(唐言彼岸到今[廷-壬+(同-(一/口)+巳)]文云到彼岸如上所說雖是本正梵語略音已行難為改正般若波羅蜜多久傳於世愚智共聞今之所論為造經音解其文字及釋梵語不可不具說也但欲廣其學者知見耳實非改易經文已下諸經中有正梵語及論文字是非皆同此例取捨今古任隨本志</sense>)。T54n2128_p0313c08
<form>薄伽梵</form>(<sense>五印度梵語也大智度云如來尊號有無量名略而言之有其六種薄伽梵是總稱也義曰眾德之美尊敬之極也古譯為世尊世出世間咸尊重故佛地論頌曰)。 自在熾盛與端嚴  名稱吉祥及尊貴 如是六種義差別  應知總號薄伽梵 (此為文含多義譯經者故存梵言後有梵語及陀羅尼句准此應知</sense>)。T54n2128_p0313c17
<form>尼師壇</form>(<sense>梵語略也正梵音具足應云[寧*頁]史娜曩唐譯為敷具今之坐具也[寧*頁]音<yin corresp="[寧*頁]">寧頂反</yin></sense>)。T54n2128_p0314a08
<form>蘇迷盧山</form>(<sense>梵語寶山名或云須彌山或云彌樓山皆是梵音聲轉不正也正梵音云蘇迷嚧嚧字轉舌唐妙高山俱舍論云四寶所成東面白銀北面黃金西面頗梨南面青琉璃大論云四寶所成曰妙出過眾山曰高或名妙光山以四色寶光明各異照世故名妙光也</sense>)。T54n2128_p0314c12
<form>東勝身洲</form>(<sense>古云弗于逮或云弗婆提或云毘提呵皆梵語輕重不同也正梵音云補囉嚩尾禰賀義譯為身勝毘曇云以彼洲人身形殊勝體無諸疾量長八肘故以為名也</sense>)。T54n2128_p0314c19
<form>西牛貨洲</form>(<sense>古云瞿伽尼或云俱耶尼或云瞿陀尼皆梵音楚夏不同也正梵云過嚩抳此義翻為牛貨毘曇論說以彼多牛用牛貨易故以為名瞿音<yin corresp="瞿">具愚反</yin>嚩音<yin corresp="嚩">無可反</yin>抳音<yin corresp="抳">尼[(牙*ㄆ)/韭]反</yin></sense>)。T54n2128_p0314c21
<form>北俱盧洲</form>(<sense>古名鬱單越或名鬱怛囉或云欝多羅拘樓或名郁多羅鳩留皆梵語輕重不同也正梵音云嗢怛羅矩嚕此譯為高勝阿毘曇論云地方高大定壽千歲無諸苦常受樂勝餘洲故名高勝嗢音<yin corresp="嗢">烏骨反</yin>嚕<yin corresp="嚕">音魯</yin>字轉舌</sense>)。T54n2128_p0314c24
<form>奢摩他</form>(<sense>梵語此譯為止心寂靜也</sense>)。T54n2128_p0315a17
<form>毘鉢舍那</form>(<sense>亦梵語也此譯為觀觀法智也</sense>)。T54n2128_p0315a18
<form>鄔波尼殺曇分</form>(<sense>梵語算法數之極也古人譯為因果不相似力勝也大論釋為微細分析至極之言也如析一毛以為百分又析彼一分為百千萬分又於所析微細分中如前析之乃至隣虛至不可析處名鄔波尼殺曇分</sense>)。T54n2128_p0315b22
<form>大飲光</form>(<sense>即大迦葉波之美稱也大毘婆沙論云上古有仙人身有光明能攝諸光皆令不現故號飲光摩訶迦葉波是此仙種也身黃金色世人號之曰大飲光</sense>)。T54n2128_p0316a06
<form>尋香城</form>(<sense>古譯名乾闥婆城。唐梵雖殊其實一也。瑜伽論云音樂在地屬東方持國天王常與上界諸天奏樂以業感力故。但諸天思憶樂時。此尋香神即感遙聞彼天香氣。尋香赴彼。奏諸音樂。或名食香神。案此天所住城郭或居須彌層級或在七金山上。或居空界或處人間。其城郭多於平澤海濱。或於空曠砂漠絕人境處。化現似城遠望分明。近觀即滅。如波浮雲陽氣之類</sense>)。T54n2128_p0316a15
<form>揭路荼</form>(<sense>梵語虜質不妙也正梵音云蘗嚕拏。古云迦婁羅。即金翅鳥也。或名玅翅鳥。案起世因本經云金翅鳥與龍各具四生。所謂卵胎濕化。然卵生者力小。只食卵生龍。化生者威力最大。能食四生。欲食龍之時以兩翅扇海水開銜得諸龍吞在嗉中龍尚未死。亦名此鳥為大嗉鳥也。飛至居吒奢摩梨樹上。然後吐出。啄而食之。被啄之時。出大怖畏之聲。極受苦楚。此鳥亦名龍惌。其背兩翼悉皆金色。故以為名</sense>)。T54n2128_p0317a14
<form>緊捺洛</form>(<sense>梵語亦樂天名也正梵音云緊娜囉歌神也其音清美人身馬首女則姝麗天女相比善能歌舞多與乾闥婆天以為妻室</sense>)。T54n2128_p0317a19
<form>莫呼洛伽</form>(<sense>梵語不妙正梵音云摩護囉誐人形蛇首亦名大蟒神也</sense>)。T54n2128_p0317a20
<form>那庾多</form>(<sense>亦西方梵語數法名也依俱舍十十變名以此人間小數挍之數當一溝若以曆算中數萬萬變名那庾多當此國之千億也</sense>)。T54n2128_p0317b15
<form>洛</form>(此洛與梵音不相當應書囉字上聲兼轉舌即是也)。T54n2128_p0319a11
<form>娜</form>(此字梵音有鼻聲應書曩字取上聲兼鼻音即是已上五字正是五髻文殊五字真言也)。T54n2128_p0319a14
<form>柁</form>(此字與梵音疎應書娜字<yin corresp="娜">那可反</yin>)。T54n2128_p0319a16
<form>婆</form>(此字亦不切當應書麼字音<yin corresp="麼">莫可反</yin>)。T54n2128_p0319a17
<form>荼</form>(此字亦乖失應書[奴/糸]字音<yin corresp="[奴/糸]">拏雅反</yin>[奴/糸]則為正也)。T54n2128_p0319a18
<form>沙</form>(取上聲即是也)。T54n2128_p0319a20
<form>也字</form>(<sense>此也字正與梵字相當也</sense>)。T54n2128_p0319a23
<form>瑟吒</form>(二合下吒以上聲呼兩字合為下聲名二合)。T54n2128_p0319a24
<form>達</form>(<sense>此字與梵音乖合用馱字音<yin corresp="馱">唐賀反</yin></sense>)。T54n2128_p0319b08
<form>捨</form>(<sense>與梵音正相當</sense>)。T54n2128_p0319b09
<form>佉</form>(取上聲呼即是)。T54n2128_p0319b10
<form>逸婆</form>(婆取上聲二合<sense>或書野婆字也</sense>)。T54n2128_p0319c02
<form>阿練若</form>(<sense>梵語也亦云阿蘭若此譯為寂靜處也</sense>)。T54n2128_p0319c11
<form>杜多</form>(<sense>梵語也古曰頭陀十二種苦行具如本經所說也</sense>)。T54n2128_p0319c12
<form>藥叉</form>(<sense>梵語地居天眾鬼神也部屬北方毘沙門天王護眾生界善神或散諸山居止</sense>)。T54n2128_p0319c18
<form>健達縛</form>(<sense>梵語天名此譯為尋香前卷音義已具釋正梵音云巘達嚩嚩音<yin corresp="嚩">無可反</yin>巘音<yin corresp="巘">魚蹇反</yin>之也</sense>)。T54n2128_p0319c19
<form>阿素洛</form>(<sense>此云非天古譯云不飲酒神也常與三十三天力爭勝負為簡別故故云非天有大神通幻力能現大身自在無礙也</sense>)。T54n2128_p0319c21
<form>苾蒭尼</form>(<sense>義說同上出家女之總名三例聲明此即女聲也</sense>)。T54n2128_p0320b22
<form>鄔波斯迦</form>(<sense>發菩提心女弟子也義解同前三類聲中前曰男聲此即女聲</sense>)。T54n2128_p0320c01
<form>汝曹</form>(<sense>漢書云亦輩也</sense>)。T54n2128_p0320c15
<form>制多</form>(<sense>古譯或云制底或云支提皆梵語聲轉耳其實一也此譯為廟即寺宇伽藍塔廟等是也</sense>)。T54n2128_p0321a24
<form>設利羅</form>(<sense>梵語也古譯訛略或云舍利即是如來碎身靈骨也</sense>)。T54n2128_p0321b05
<form>補羯娑</form>(<sense>梵語此云垢濁種即邊鄙惡業不信因果之人或云樂作惡也</sense>)。T54n2128_p0321b15
<form>戍達羅</form>(<sense>梵語也古云首陀羅或云首陀即是農夫耕墾之儔也</sense>)。T54n2128_p0321b20
<form>摩揭陀</form>(<sense>梵語中天竺國名也或云摩揭提皆聲轉也此國中有金剛座菩提樹今猶見在也</sense>)。T54n2128_p0321b21
<form>俱盧舍</form>(<sense>梵語也大婆娑論云一俱盧舍即大牛鳴吼聲所極處之外堪置阿蘭若名為寂靜處也</sense>)。T54n2128_p0324a18
<form>多摩羅</form>(<sense>亦梵語香名也唐云霍香古云根香誤也</sense>)。T54n2128_p0324b10
<form>鉢特摩花</form>(<sense>古云鉢頭摩或云鉢弩摩正梵音云鉢納摩此人間紅蓮花之上者或云赤黃色花</sense>)。T54n2128_p0324b13
<form>拘某陀花</form>(<sense>古云拘勿頭正梵音拘牟那此即赤蓮花深朱色人間亦無唯彼池有甚香亦大也</sense>)。T54n2128_p0324b14
<form>奔荼利迦花</form>(<sense>古云芬陀利正梵音云本[奴/糸]哩迦花唐云白蓮花其花如雪如銀光奪人目甚香亦大多出彼池人間無有[奴/糸]音<yin corresp="[奴/糸]">奴雅反</yin></sense>)。T54n2128_p0324b16
<form>婆羅門</form>(<sense>梵語即梵天名也唐云淨行或云梵行此類人自云我本始祖從梵天口生便取梵名為姓世世相傳學四圍陀經論皆博識多才明閑眾論多為王者師傅高道不仕或求仙養壽時有證得五通神仙者也</sense>)。T54n2128_p0325c04
<form>吠舍</form>(<sense>古云毘舍訛也皆巨富多財通於高貴或[帝-巾+員]旅博貨涉歷異邦畜積資財家藏珍寶或稱長者或封邑號者也</sense>)。T54n2128_p0325c05
<form>戍達羅</form>(<sense>古曰首陀略不正也此姓之徒務於田業耕墾播植賦稅王臣多為民庶竝是農夫寡於學識四姓之中此居下等也</sense>)。T54n2128_p0325c07
<form>一雙</form>(<sense corresp="2">從二隹從又經從文非也</sense>)。T54n2128_p0325c17
<form>補羯娑</form>(<sense>梵語也與上二種類同</sense>)。T54n2128_p0327a08
<form>依怙</form>(<sense corresp="2">胡古反</sense><sense corresp="2">前第一百七十二已釋</sense>)。T54n2128_p0327b09
<form>菴沒羅果半娜娑果</form>(<sense>竝梵語西國果名也此國竝無其半娜娑果形如冬瓜其味甚美或名麼那娑</sense>)。T54n2128_p0328b24
<form>覩羅緜</form>(<sense>梵語也西國細綿也古譯云兜羅綿前經第三百一十卷已具釋訖</sense>)。T54n2128_p0329b07
<form>頻伽音</form>(<sense>梵語也西方鳥名也具足應云迦陵頻伽此鳥在孚[穀-禾+卵]之中能作美聲令人樂聞</sense>)。T54n2128_p0329c07
<form>烏瑟膩沙</form>(<sense>梵語也如來頂相之號也觀佛三昧海經云如來頂上肉髻團圓當中涌起高顯端嚴猶如天葢又一譯云無見頂相各有深義也</sense>)。T54n2128_p0329c11
<form>頗胝迦</form>(<sense>梵語寶名也正梵音云颯破置迦古譯云是水精此說非也雖類水精乃有紫白紅碧四色差別瑩淨通明寶中最上紅碧最珍紫白其次如好光明砂淨無瑕點云是千年氷化作者謬說也</sense>)。T54n2128_p0330b07
<form>嗢鉢羅花鉢特摩花拘某陀花奔荼利花</form>(<sense>已上四色蓮華前三百一十八卷中已具訓釋</sense>)。T54n2128_p0331a10
<form>俱盧舍</form>(<sense>義譯云大牛鳴吼聲所極處也依俱舍論指肘弓量計一俱盧舍算有二里此據平地間也若高逈處亦可五里之內皆得聞之</sense>)。T54n2128_p0331a16
<form>精衛</form>(<sense>山海經云炎帝之女名曰女娃<yin corresp="娃">於皆反</yin>方言云娃美女也女娃遊於東海溺水而不返化為鳥名曰精衛帝取西山之木石以填東海報其惌也一云鳴即自呼云精衛也</sense>)。T54n2128_p0331b24
<form>羯羅頻迦</form>(<sense>梵語鳥名也亦云迦陵頻伽此譯為美妙聲出大雪山卵[穀-禾+卵]之中即能鳴其聲和雅聽者樂聞</sense>)。T54n2128_p0331c14
<form>命命鳥</form>(<sense>梵音耆婆耆婆鳥此云命命據此即是從聲立名鳴即自呼耆婆耆婆也</sense>)。T54n2128_p0331c15
<form>羯鷄都寶</form>(<sense>梵語寶名也此即水精之異名其寶色白小如鵝卵許大也</sense>)。T54n2128_p0331c17
<form>沙字</form>(取上聲呼正是也<sense corresp="1">可書灑字亦得</sense>)。T54n2128_p0335a07
<form>野字</form>(<sense corresp="1">此野字正與梵音相當</sense>)。T54n2128_p0335a10
<form>佉字</form>(取上聲呼即是也)。T54n2128_p0335a21
<form>乞灑(二合)字</form>(二字合作一聲<sense>經中書羼字聲轉耳</sense>)。T54n2128_p0335a22
<form>吉孃(二合)字</form>(二字合為一聲<sense corresp="1">經中書若字訛略不著也</sense>)。T54n2128_p0335b01
<form>囉他(二合)字</form>(二字合為一聲<sense corresp="1">經中書若字訛略不著也</sense>)。T54n2128_p0335b02
<form>[颱-台+立]麼(二合)字</form>(二字合為一聲兼有鼻音<sense>經中書[颱-台+立]磨傳寫誤也</sense>)。T54n2128_p0335b07
<form>伽字</form>(取去聲正相當)。T54n2128_p0335b10
<form>室者(二合)字</form>(二字合作一聲<sense>經中書酌字失之甚矣</sense>)。T54n2128_p0335b16
<form>阿練若</form>(<sense>或云阿蘭若或云阿蘭那或但云蘭若皆梵語訛轉耳正梵語應云阿蘭轉舌上聲孃此土義譯云寂靜處或云無諍地所居不一或住砂磧山林壙野或塚間寒林棄死屍處皆出聚落一俱盧舍之外遠離諠譟牛畜鷄犬之聲寂靜安心修習禪定</sense>)。T54n2128_p0335c01
<form>杜多</form>(<sense>梵語也亦云頭陀此云斗藪修遠離行有十二種前音義第二卷經第五十三卷中已具釋</sense>)。T54n2128_p0335c12
<form>迦多衍那</form>(<sense>梵語阿羅漢名也舊名迦旃延是</sense>)。T54n2128_p0336a07
<form>莫耆</form>(<sense>梵語也能除眾毒神藥名也其藥功力經中自說如此國中嶺南陳家解毒白藥黃藥黑藥之類也</sense>)。T54n2128_p0336a19
<form>戍達羅</form>(<sense>梵語也或云首陀羅或但云首陀皆梵音訛略也即是耕種田疇為業婆羅門四姓之中最居其下也</sense>)。T54n2128_p0336b14
<form>鉢特摩花</form>(<sense>亦梵語花名也或云鉢頭摩或名鉢弩摩正云鉢納摩即是紅色蓮花一名黃蓮花</sense>)。T54n2128_p0337c11
<form>拘某陀花</form>(<sense>梵語赤蓮花名也或云拘勿頭正云抱牟那即是深赤色蓮花也人間亦少有多出彼池</sense>)。T54n2128_p0337c12
<form>奔荼利花</form>(<sense>亦是梵語白蓮花名也古云芬陀利正云奔[奴/糸]去聲[奴/糸]<yin corresp="[奴/糸]">奴雅反</yin>嘿迦此云白蓮花人間絕無亦出彼池</sense>)。T54n2128_p0337c14
<form>唐受</form>(<sense corresp="1">玉篇云唐徒也字書云唐虛也說文云唐大言也</sense>)。T54n2128_p0338a01
<form>須[更-一]</form>(<sense>梵語也古譯訛略也正梵音云謨護律多俱舍論說一日一夜有三十須臾共分為六十刻是也</sense>)。T54n2128_p0339a11
<form>菴沒羅果</form>(<sense>梵語果名也或云菴婆羅此即菴羅果</sense>)。T54n2128_p0339b18
<form>半娜娑果</form>(<sense>亦梵語果名也形如冬瓜此國竝無也</sense>)。T54n2128_p0339b19
<form>那羅延</form>(<sense>梵語欲界中天名也一名毘紐天欲求多力者承事供養若精誠祈禱多獲神力也</sense>)。T54n2128_p0340a16
<form>採菽氏</form>(<sense>古譯梵語云大目乾連訛略不正正梵語云摩訶沒特伽羅唐云大採菽氏俗云菉豆子古仙人號也目乾連是此仙種亦名俱利迦或名拘隸多或云俱律陀皆一人之号</sense>)。T54n2128_p0340b12
<form>園林</form>(<sense corresp="1">說文從草作薗或從兩點作園竝俗字非正也說文從口袁聲外形內聲字也口<yin corresp="口">音韋</yin>也</sense>)。T54n2128_p0340b20
<form>不相違</form>(<sense corresp="3">準經義合是違字也經文從夌作[這-言+夌]不成字不堪用</sense>)。T54n2128_p0340c07
<form>莫耆</form>(<sense>梵語藥名也前第四百二十七卷已說</sense>)。T54n2128_p0342a11
<form>憍薩羅國</form>(<sense>中天竺境稍近南陲此國有龍猛菩薩弘化聖跡及引正王為龍樹菩薩鑿黑蜂山以為伽藍諸精舍各鑄金像量等佛身今猶見在</sense>)。T54n2128_p0342b08
<form>刧比羅國</form>(<sense>正梵音云劫比羅伐窣堵國舊名迦比羅衛國或曰迦羅皆梵語訛略也即是釋迦如來降生之地淨梵王所治之境此國中有鷄足毘富羅山卑鉢羅石窟大迦葉波與千羅漢結集三藏聖教之處</sense>)。T54n2128_p0342b10
<form>吉祥茅國</form>(<sense>古名王舍城即摩揭陀國之正中心古先君王之所都處多出[勝-月+舟]上吉祥香茅因以為名亦名上茅城崇山四周以為外郭西通陿徑卉木繁榮羯尼迦樹盈滿其中春陽花發爛然金色迦蘭陀竹園在山城門北俯臨其側耆闍崛山在此山城之內王城外也</sense>)。T54n2128_p0342b17
<form>迦遮末尼</form>(<sense>梵語寶名也此寶非殊勝石玉之類珠之異名耳</sense>)。T54n2128_p0343c09
<form>羅剎娑</form>(<sense>梵語鬼名子字轉舌長聲呼古譯但云羅剎此類鬼神有業通力飛行自在食啖眾生血肉最大兇惡其羅剎女別有國土居大海洲島以其神力能變姝麗之容媚惑於人善誘而食之竝如佛本行經中所說</sense>)。T54n2128_p0345b01
<form>琰魔王</form>(<sense>梵語冥司鬼王名也舊云閻羅王經文作剡<yin corresp="剡">尸染反</yin>魔皆訛略不正也正梵音云琰<yin corresp="琰">閻奄反</yin>摩古人譯為平等</sense>)。T54n2128_p0345c03
<form>菴沒羅果</form>(<sense>梵語果名也亦名菴波羅即菴羅果也</sense>)。T54n2128_p0346a06
<form>牟娜娑果</form>(<sense>亦梵語果名也此果形如冬苽此國無</sense>)。T54n2128_p0346a07
<form>蘇扇多</form>(<sense>梵語佛名也唐名妙息灾</sense>)。T54n2128_p0346a13
<form>[勝-月+舟]身洲</form>(<sense>東洲也</sense>)。T54n2128_p0346b14
第 1 / 33 頁(共 3246 筆) 下一頁 →

 

可洪音義例外標記列表 ↑ 回頂端
標記出處
<form>茫[、/ㄑ]</form>(<yin corresp="1">莫郎反</yin>)
<form>奠川</form>(上<yin corresp="1">徒見反</yin><sense corresp="1">陳也置也</sense>又<yin corresp="1">丁定反</yin><sense corresp="1">●䬦也</sense>)
<form>閟彩</form>(上<yin corresp="1">悲媚反</yin>)
<form>漲曰</form>(上<yin corresp="1">知亮反</yin>)
<form>悠悠</form>(<yin corresp="1">音由</yin>)
<form>品彙</form>(<yin corresp="2">音謂</yin>)
<form>瓊編</form>(上<yin corresp="1">巨營反</yin>下<yin corresp="2">布玄反</yin>)
<form>並騖</form>(<yin corresp="2">音務</yin>)
<form>駢蹤</form>(上<yin corresp="1">蒲田反</yin>)
<form>膺運</form>(上<yin corresp="1">於陵反</yin><sense corresp="1">親也</sense>)
<form>編[田*(匚@一)]</form>(<yin corresp="2">莫耕反</yin><sense corresp="2">田民也野人也</sense>又<yin corresp="2">莫鄧反</yin><sense corresp="2">癡也</sense>)
<form>閴●</form>(上<yin corresp="1">苦鵙反</yin><sense corresp="1">鵙居覓也</sense>)
<form>爰洎</form>(上<yin corresp="1">禹元反</yin>下<yin corresp="2">其既反</yin>)
<form>邅迴</form>(上<yin corresp="1">知連反</yin>)
<form>羈絆</form>(上<yin corresp="1">居冝反</yin>下<yin corresp="2">布縵反</yin>)
<form>巢燧</form>(上<yin corresp="1">助交反</yin>下<yin corresp="2">徐誶反</yin><sense>並古人姓也</sense>)
<form>無垠</form>(<yin corresp="2">五根</yin><yin corresp="2">魚斤</yin>二反)
<form>貂蟬</form>(上<yin corresp="1">都聊反</yin>下<yin corresp="2">市連反</yin>)
<form>摘芝</form>(<yin corresp="2">音之</yin>)
<form>[木*邑]清</form>(上<yin corresp="1">一入反</yin><sense corresp="1">酌也</sense>)
<form>皋鸖</form>(上<yin corresp="1">古毫反</yin>)
<form>幼[挺-壬+手]</form>(<yin corresp="2">特頂反</yin>)
<form>明晤</form>(<yin corresp="2">音悟</yin>)
<form>屢攀</form>(上<yin corresp="1">力遇反</yin>)
<form>蹠詞</form>(上<yin corresp="1">之石反</yin>)
<form>虹幡</form>(上<yin corresp="1">戶公反</yin>)
<form>[木*替]日</form>(上<yin corresp="1">宣絕反</yin><sense corresp="1">滅也</sense><graph corresp="1">正作<xin>揩</xin>也</graph>又<yin corresp="1">子芮反</yin><sense corresp="1">裂也</sense><graph corresp="1">又有處作<xin>[打-丁+慧]</xin></graph><yin corresp="[打-丁+慧]">音惠</yin><sense corresp="[打-丁+慧]">桂也</sense>又<yin corresp="1">嵗</yin><yin corresp="1">衛</yin><yin corresp="1">篲</yin>三音)
<form>鳳吹</form>(<yin corresp="2">尺偽反</yin>)
<form>遏雲</form>(上<yin corresp="1">烏割反</yin><sense corresp="1">遮也絕也</sense><sense>上句云虹幡●日也</sense>)
<form>鏘鏘</form>(<yin corresp="1">七羊反</yin>)
<form>濟濟</form>(<yin corresp="1">子禮反</yin>)
<form>煒煒</form>(<yin corresp="1">云鬼反</yin>)
<form>煌煌</form>(<yin corresp="1">音皇</yin>)
<form>于闐</form>(<yin corresp="2">田見反</yin>)
<form>寘懷</form>(上<yin corresp="1">之義反</yin>)
<form>俑曉</form>(上<yin corresp="1">皮秘反</yin>★<graph corresp="1">正作<xin>備</xin></graph>)
<form>[木*口]●</form>(上<yin corresp="1">苦吼反</yin>)
<form>條幹</form>(<yin corresp="2">古案反</yin>)
<form>轡勒</form>(上<yin corresp="1">彼媚反</yin>)
<form>梯嶝</form>(<yin corresp="2">都鄧反</yin>)
<form>漄際</form>(上<yin corresp="1">五街</yin><yin corresp="1">魚奇</yin>二反)
<form>淼難</form>(上<yin corresp="1">彌小反</yin>)
<form>嗢逝</form>(上<yin corresp="1">烏沒反</yin>)
<form>牝馬</form>(上<yin corresp="1">毗忍反</yin><sense corresp="1">雌也</sense>)
<form>淨𩚳</form>(<yin corresp="2">音飯</yin>)
<form>享祭</form>(上<yin corresp="1">許兩反</yin>)
<form>有娠</form>(<yin corresp="2">音身</yin>)
<form>冷𤏙</form>(<yin corresp="2">奴短反</yin>)
<form>𣾫滑</form>(上<yin corresp="1">所立反</yin>)
<form>技藝</form>(上<yin corresp="1">其綺反</yin>下<yin corresp="2">五祭反</yin>)
<form>淨[卸-ㄗ+并]</form>(<yin corresp="2">音瓶</yin>)
<form>翁聲</form>(上<yin corresp="1">烏公反</yin>)
<form>薜陁</form>(上<yin corresp="1">蒲計反</yin>)
<form>不[仁-二+角]</form>(<yin corresp="2">皮秘反</yin>)
<form>袒[示*(矢-大+小)]</form>(上<yin corresp="1">子古反</yin>下<yin corresp="2">奴禮反</yin>)
<form>隱遁</form>(<yin corresp="2">大囷反</yin>)
<form>婚疋</form>(<yin corresp="2">普吉反</yin>)
<form>貲財</form>(上<yin corresp="1">即移反</yin>)
<form>妍華</form>(上<yin corresp="1">五堅反</yin>下<yin corresp="2">戶花反</yin>)
<form>𦮰耀</form>(上<yin corresp="1">呼格反</yin>)
<form>聡叡</form>(<yin corresp="2">以芮反</yin>)
<form>●首</form>(上<yin corresp="1">苦禮反</yin>)
<form>盟誓</form>(上<yin corresp="1">音明</yin><sense corresp="1">約也</sense>)
<form>欲囓</form>(<yin corresp="2">五結反</yin>)
<form>勿虧</form>(<yin corresp="2">去隨反</yin>)
<form>顦顇</form>(上<yin corresp="1">慈焦反</yin>下<yin corresp="2">才遂反</yin>)
<form>耕耘</form>(上<yin corresp="1">古蓳反</yin>下<yin corresp="2">于文反</yin>)
<form>僕[(上/天)*(企-止+米)]</form>(上<yin corresp="1">步木反</yin>下<yin corresp="2">力計反</yin>)
<form>寬曠</form>(上<yin corresp="1">苦官反</yin>下<yin corresp="2">苦謗反</yin>)
<form>痆斯</form>(上<yin corresp="1">女八反</yin>)
<form>赫弃</form>(上<yin corresp="1">呼挌反</yin>下<yin corresp="2">羊益盛</yin><sense corresp="2">羙皃也</sense><graph corresp="2">正作<xin>弈</xin>也</graph>)
<form>脯剌拏</form>(上<yin corresp="1">補胡反</yin>又<yin corresp="1">音府</yin>中<yin corresp="2">郎割反</yin>下<yin corresp="3">女加★反</yin>)
<form>不渝</form>(<yin corresp="2">音逾</yin><sense corresp="2">變也</sense>)
<form>褎灑</form>(上<yin corresp="1">布高反</yin>舊云<pron>布薩</pron><graph corresp="1">正作<xin>褒</xin></graph>)
<form>倡艶</form>(上<yin corresp="1">赤羊反</yin>下<yin corresp="2">羊焰反</yin>)
<form>隄防</form>(上<yin corresp="1">丁𠔃反</yin>)
<form>蘇呾</form>(<yin corresp="2">多達反</yin>)
<form>摩咥</form>(<yin corresp="2">丁結反</yin><sense>梵言摩〡理迦此目之為論也</sense>)
<form>扇侘</form>(<yin corresp="2">[(巨-匚)@十]加反</yin>又<yin corresp="2">[(巨-匚)@十]嫁</yin><yin corresp="2">土各</yin>二反)
<form>褒灑</form>(上<yin corresp="1">補毛反</yin>)
<form>互為</form>(上<yin corresp="1">胡故反</yin>)
<form>[逅-口+巿]相</form>(上<yin corresp="1">徒禮反</yin>)
<form>犀牛</form>(上<yin corresp="1">音西</yin>)
<form>[角*互]觸</form>(上<yin corresp="1">丁禮反</yin>)
<form>掁觸</form>(上<yin corresp="1">丈庚反</yin>)
<form>僅得</form>(上<yin corresp="1">其恡反</yin>)
<form>著𧹞</form>(上<yin corresp="1">息由反</yin>下<yin corresp="2">女板反</yin>)
<form>旭且</form>(上<yin corresp="1">許巨反</yin>下<yin corresp="2">多按反</yin>)
<form>衒色</form>(上<yin corresp="1">玄練反</yin><sense corresp="1">自媒也</sense>)
<form>稗米</form>(上<yin corresp="1">蒲拜反</yin>)
<form>輟己</form>(上<yin corresp="1">知劣反</yin>下<yin corresp="2">居里反</yin><sense>輟止也</sense>正<graph corresp="2">正作<xin>己</xin></graph>)
<form>牆柵</form>(上<yin corresp="1">自羊反</yin>下<yin corresp="2">楚責反</yin>)
<form>篅窖</form>(上<yin corresp="1">市專反</yin>下<yin corresp="2">古孝反</yin>)
<form>梯蹬</form>(<yin corresp="2">都鄧反</yin>)
<form>鉤𣃆</form>(<yin corresp="2">陟角反</yin><sense corresp="2">斸也</sense>)
<form>俱抧</form>(<yin corresp="2">吉以反</yin>)
<form>㬅荼</form>(上<yin corresp="1">莫官反</yin>)
<form>朅地</form>(上<yin corresp="1">去竭反</yin>)
<form>衣幞</form>(<yin corresp="2">扶玉反</yin>)
<form>衣櫃</form>(<yin corresp="2">巨位反</yin>)
第 1 / 553 頁(共 55282 筆) 下一頁 →

 

慧苑音義例外標記列表 ↑ 回頂端
標記出處
<form>天冊</form>(冊<yin corresp="2">測革反</yin><cit corresp="2"><bibl>說文</bibl>曰<quote>[狦-(狂-王)]符命也</quote></cit><sense>謂上聖符信教命以授帝位字或從竹或古為冊形也</sense>)
<form>造化權輿</form>(<sense corresp="1">造謂造作</sense><sense corresp="2">化為變化</sense><cit corresp="3,4"><bibl>尒雅</bibl>曰<quote>權輿始也</quote></cit><sense>言造作天地變化万物之始也</sense>)
<form>天道</form>(<sense>日月星辰陰陽變化謂之天道</sense><cit><bibl>易</bibl>曰<quote>乾道變易是也</quote></cit>)
<form>龜龍繫象</form>(繫<yin corresp="3">絃計反</yin><sense>竟有神龜負園而出舜感黃龍負園而見也</sense><sense corresp="3">繫謂繫辭孔子述易十翼之二也</sense>)
<form>人文</form>(<cit><bibl>易</bibl>曰<quote>觀乎天文以察時變觀乎人文以化成天下</quote></cit><sense>男女君臣父子尊卑上下謂之人文也</sense>)
<form>万八千歲</form>(按<cit><bibl>帝王甲子記</bibl>云<quote>天皇氏治一万八千年地皇氏治九千年人皇氏治四千五百年</quote></cit><sense>有本云三皇皆治一万八千年</sense>)
<form>同臨有截之區</form>(<cit corresp="3,4"><bibl>毛詩傳</bibl>曰<quote>有截整齊也</quote></cit><sense>言四海之外率服截尒齊整也</sense><sense corresp="6">區謂區域也</sense>)
<form>七十二君</form>(<cit><bibl>司馬相如封禪書</bibl>曰<quote>繼韶夏崇號謚略可道者七十有二君</quote></cit><cit><bibl>管子</bibl>曰<quote>昔者封太山禪梁父者有七十二家梁父太山下小山也</quote></cit>禪<yin corresp="禪">音善</yin>也父者斧也)
<form>人迷四忍</form>(<sense corresp="1,2">人迷謂人人迷也</sense><sense corresp="3,4">四忍者<cit corresp="3,4"><bibl>思益經</bibl>云<quote>一者無生忍諸法無來故二者無滅忍諸法無去故三者因緣忍諸法因緣生故四者無住忍無異心相續故也</quote></cit></sense>)
<form>家纏五蓋</form>(<sense corresp="1,2">家纏謂家家纏也</sense><sense corresp="3,4">五蓋謂貪恚蓋惛沉睡眠蓋掉舉惡作蓋疑蓋也</sense>)
<form>鷲嵓西峙</form>(<sense corresp="1">鷲巖謂靈鷲山也</sense><sense corresp="3,4">西峙者<cit corresp="3,4"><bibl>廣雅</bibl>云<quote>峙立也</quote></cit></sense><sense>謂彼鷲峯亭亭然止立於西域也</sense>)
<form>超四大而高視</form>(<cit corresp="2,3"><bibl>老子</bibl>云<quote>域中有四大謂天地王道也</quote></cit><sense corresp="1,2,3">今言佛出過域內故云超四大也</sense>)
<form>混太空</form>(混<yin corresp="1">胡本反</yin><sense corresp="1">按說文混謂混沌陰陽未分共同一氣之皃今此謂花嚴法門量同太虛也</sense><graph corresp="1">字又作<xin>渾</xin>也</graph>)
<form>叨承</form>(叨<yin corresp="1">他勞反</yin><sense corresp="1">韻普稱叨忝也</sense><sense>此言自謙狠厚承授記也</sense>)
<form>玉扆</form>(扆<yin corresp="2">依豈反</yin><cit corresp="2"><bibl>鄭玄注禮</bibl>曰<quote>扆屏風也</quote></cit><sense>以玉飾扆謂之玉扆也<cit><bibl>珠藂</bibl>曰<quote>天子施扆於戶牖以為障蔽也</quote></cit></sense>)
<form>海晏</form>(晏<yin corresp="2">於諫反</yin><cit corresp="2"><bibl>說文</bibl>曰<quote>晏安也</quote></cit><sense>言其遠近清怗故曰河清海晏也</sense>)
<form>殊禎</form>(禎<yin corresp="2">陟盈反</yin><cit corresp="2"><bibl>說文</bibl>曰<quote>禎祥也</quote></cit><cit corresp="2"><bibl>蒼頡篇</bibl>曰<quote>禎善也</quote></cit>)
<form>貝牒</form>(貝<yin corresp="1">北盖反</yin>牒<yin corresp="2">徒頰反</yin><sense corresp="1">貝謂貝箋樹葉意取梵本經也</sense><sense corresp="2">牒謂簡牒即經書之通稱也</sense>)
<form>時臻歲洽</form>(臻<yin corresp="2">側詵反</yin>洽<yin corresp="4">侯夾反</yin><sense corresp="1">時謂時時</sense><sense corresp="3">歲謂歲歲</sense><sense corresp="2">韻譜積臻至也</sense><cit corresp="4"><bibl>說文</bibl>云<quote>洽霑及也</quote></cit>)
<form>越漠</form>(漠<yin corresp="2">謀各反</yin><sense>漢謂沙漠言諸遠國超越沙漠來歸獻也</sense>)
<form>獻賝</form>(賝<yin corresp="2">勑林反</yin><cit corresp="2"><bibl>玉篇</bibl>曰<quote>賝寶也</quote></cit><sense corresp="2">字或從玉</sense>)
<form>架險[舟*冗]深</form>([舟*冗]<yin corresp="3">何剛反</yin><sense corresp="1">架謂置物在高懸虛之上也</sense><cit corresp="3"><bibl>說文</bibl>曰<quote>[舟*冗]方舟也</quote></cit><sense>言遠國來者莫不登渡深險也</sense>)
<form>罄</form>(<yin>牽定反</yin><cit><bibl>毛詩傳</bibl>曰<quote>罄畫者也</quote></cit>)
<form>挹</form>(<yin>因入反</yin><cit><bibl>珠叢</bibl>曰<quote>凢以器斟酌於水謂之挹</quote></cit><sense>今謂以心測度於法亦謂之挹也</sense>)
<form>罕測</form>(<sense corresp="1">罕希也</sense><sense corresp="2">測度也</sense>)
<form>窺覦</form>(窺<yin corresp="1">遣規反</yin>覦<yin corresp="2">[序-予+(更-一)]俱反</yin><cit corresp="1"><bibl>左傳服處</bibl>曰<quote>窺謂舉足而視也</quote></cit><cit corresp="2"><bibl>珠叢</bibl>曰<quote>覦謂有所冀望也</quote></cit><sense>今言二乘之人於此法中意絕希望也</sense>)
<form>隆</form>(<cit><bibl>鄭玄注禮</bibl>曰<quote>隆盛也多也</quote></cit>)
<form>隘</form>(<yin>於懈反</yin><sense>狹也</sense>)
<form>肇</form>(<yin>持繞反</yin><sense>始也</sense>)
<form>爰</form>(<cit><bibl>毛詩傳</bibl>曰<quote>爰為也</quote></cit><sense>凢為於事皆謂之爰</sense>)
<form>緬惟</form>(上<yin corresp="1">弥演反</yin><cit><bibl>賈逵注國語</bibl>曰<quote>緬思皃也</quote></cit>)
<form>啟</form>(<sense>開也</sense>)
<form>粵以</form>(<yin corresp="1">于月反</yin><sense>發言之端也</sense>)
<form>筆削</form>(<cit><bibl>漢書衛青霍光傳</bibl>曰<quote>削則削筆則筆</quote></cit><cit><bibl>音義</bibl>曰<quote>削謂刪去筆謂增益也</quote></cit><sense>有云治書勘校削而注也謂筆削也</sense>)
<form>覃</form>(<cit><bibl>尒雅</bibl>曰<quote>覃延也</quote></cit><cit><bibl>郭璞</bibl>曰<quote>謂蔓莚枝相及也</quote></cit>)
<form>式</form>(<cit><bibl>杜注左傳</bibl>曰<quote>式用也</quote></cit>)
<form>繕</form>(<yin>視戰反</yin><cit><bibl>說文</bibl>曰<quote>繕補也</quote></cit><cit><bibl>珠藂</bibl>曰<quote>凢治故造新皆謂之繕也</quote></cit>)
<form>廓法界之疆域</form>(<cit corresp="1"><bibl>方言</bibl>曰<quote>廓謂張小使大也</quote></cit><cit corresp="5"><bibl>鄭玄注周禮</bibl>曰<quote>疆猶界也</quote></cit><cit corresp="5,6"><bibl>毛詩傳</bibl>曰<quote>壃境也域營域也</quote></cit><cit><bibl>說文</bibl><quote>域封也</quote></cit>)
<form>珠凾之秘</form>(<sense corresp="1">珠謂如意寶珠也喻般若也</sense><sense corresp="2">凾謂凾篋此喻佛身也</sense><sense corresp="1,2">謂般若在佛身中猶如意珠在凾也</sense><sense corresp="4">秘謂秘奧即般若也</sense>故<cit><bibl>大智度論第六十四</bibl>云<quote>般若是如意珠佛舍利是凾篋舍利中雖無般若而為般若所熏成故故得供養也秘字有從未作者音<yin corresp="4">蒲結反</yin>乃是香草也</quote></cit>)
<form>弥十方</form>(<cit corresp="1"><bibl>漢書集注</bibl>曰<quote>弥滿也</quote></cit>)
<form>三復</form>(復<yin corresp="2">房福反</yin><cit corresp="2"><bibl>鄭箋詩</bibl>曰<quote>復謂反覆也</quote></cit><cit corresp="2"><bibl>珠藂</bibl>曰<quote>復謂重審察也</quote></cit><graph corresp="2">字又作<xin>覆</xin>也</graph>)
<form>摩竭提國</form>(<sense>摩竭提者或云摩伽陁或云摩揭陁或云墨竭從此之多名由依八轉聲勢呼召致異也其意義大略不殊或有釋云摩若不也竭提至也其國將謀兵勇隣敵不能侵至也又有云摩遍也竭提聰慧也言聰慧之人遍其國內也又有云摩大也竭提體也謂五印度中此國最大統攝諸國故名大體也又釋云摩無也竭提害也言此國法不行刑戮有其犯死罪者送置寒林耳</sense>)
<form>阿蘭若法</form>(若<yin corresp="3">然也反</yin><sense>阿蘭若者或曰阿蘭耶正云阿蘭[欀-(口*口)]此翻為無諍聲然有三類一名達摩阿蘭若即此所無明者也謂說諸法本來湛寂無起作義因名其處為法阿蘭若處此中處者即菩提場中是也二名摩登伽阿蘭若謂塚間處要去村落一俱盧舍大牛吼聲所不及處也三名檀陁迦阿蘭若謂沙磧之處也磧音<yin corresp="磧">遷歷反</yin></sense>)
<form>菩提場中</form>(<sense corresp="1,2">菩提者此云覺也</sense>塲者<cit corresp="3"><bibl>漢書音義</bibl>曰<quote>築土而高曰壇除地平坦曰塲斯皆神祇所遊止也</quote></cit><sense corresp="3">場字有作場者謬也</sense>)
<form>正覺</form>(<sense corresp="2">按諸字書覺字從學學字從教教字從孝孝字從交因聲義轉相生也</sense>)
<form type="yin">摩尼</form>(<sense><cit><bibl>正</bibl>云<quote>未尼</quote></cit>未謂未羅此云垢也尼云離也言此寶光淨不為垢穢所染也又云摩尼此曰增長謂有此寶處必增其威德舊翻為如意隨意業逐義譯也</sense>)
<form>兩無盡寶</form>(兩<yin corresp="1">于句反</yin>)
<form>光茂</form>(茂<yin corresp="2">莫搆反</yin><cit corresp="2"><bibl>尓雅</bibl>云<quote>木如松栢曰茂</quote></cit><cit corresp="2"><bibl>郭璞注</bibl>曰<quote>謂枝葉婆娑也</quote></cit><cit corresp="2"><bibl>漢貴音義</bibl>曰<quote>茂美盛也</quote></cit>)
<form>一切</form>(<cit><bibl>說文</bibl>云<quote>一切普及曰普即遍具之義故切字宜從十</quote></cit>說文曰十謂數之具也有從七者俗也)
<form>瑠璃為幹</form>(幹<yin corresp="4">哥且反</yin><sense corresp="1,2">琉璃梵言<cit corresp="1,2"><bibl>具</bibl>云<quote>吹琉璃耶</quote></cit>此名不遠山謂西域有山去波羅柰國不遠此寶出彼故以名之</sense><sense corresp="4">幹者<cit corresp="4"><bibl>字書</bibl>云<quote>幹枝也</quote></cit>謂[夕/鹿]枝也字冝從千經本有從木者謬也孔安注書杜注左傳及勘玉篇皆以從干為樹[夕/鹿]枝從木為築牆椽板謂即兩當頭者謂之楨兩旁者謂之幹也</sense>)
<form>寶葉扶踈</form>(扶<yin corresp="3">服無反</yin><cit corresp="3,4"><bibl>漢書音義</bibl>曰<quote>扶踈分布也</quote></cit><cit corresp="3,4"><bibl>說文</bibl>曰<quote>扶踈四布也</quote></cit><graph type="sutra" corresp="3">扶字<bibl>玉篇</bibl>在木部經本從才作者謬也</graph>)
<form>嚴麗</form>(<cit corresp="1"><bibl>王逸注楚辭</bibl>曰<quote>嚴莊也</quote></cit><cit corresp="2"><bibl>小雅</bibl>曰<quote>麗著也</quote></cit>)
<form>萃影</form>(萃<yin corresp="1">疾醉反</yin><cit corresp="1"><bibl>易</bibl>曰<quote>萃聚也</quote></cit><cit corresp="1"><bibl>詩傳</bibl>曰<quote>萃集也</quote></cit>)
<form>纓絡</form>(<graph type="sutra" corresp="1,2">經本有作<xin>瓔珞</xin>二字並謬也</graph><sense corresp="1">瓔謂似王之石音與<yin corresp="瓔" proof="非此用">櫻</yin>同非此用</sense>)
<form>堂榭</form>(榭<yin corresp="2">徐夜反</yin><cit corresp="2"><bibl>尓雅</bibl>曰<quote>闍謂之臺有木謂之榭</quote></cit><sense corresp="2">郭璞注云謂臺上起屋也</sense><cit corresp="2"><bibl>杜預注左傳</bibl>曰<quote>榭謂屋歇前也</quote></cit><sense>言土臺上有歇簷之屋并有樹木者也</sense>闍<yin corresp="闍">音都</yin>字從木也)
<form>階砌戶牖</form>(砌<yin corresp="2">千計反</yin>牖<yin corresp="4">以柳反</yin><cit corresp="1"><bibl>玉篇</bibl>曰<quote>階謂登堂之道即級道是也</quote></cit><cit corresp="2"><bibl>廣雅</bibl>曰<quote>砌祀也</quote></cit><sense corresp="1,2">謂即夾級道兩邊平面砌石也</sense><cit corresp="3,4"><bibl>說文</bibl>云<quote>在屋曰窓在牆曰牖</quote></cit>戺<yin corresp="戺">音仕</yin>也)
<form>備體</form>(<cit corresp="1"><bibl>劉兆注儀禮</bibl>曰<quote>備畢盡也</quote></cit><sense>言盡體嚴之也</sense>)
<form>瑩燭</form>(瑩<yin corresp="1">高定反</yin><cit corresp="1"><bibl>廣雅</bibl>曰<quote>瑩摩也</quote></cit><sense><sense corresp="1">謂摩拭珠玉使發光明也</sense></sense><cit corresp="2"><bibl>蒼頡篇</bibl>四<quote>燭照也</quote></cit><sense corresp="2">言相照發光也</sense>)
<form>妙音遐暢無處不及</form>(<cit corresp="3"><bibl>尔雅</bibl>曰<quote>遐遠也</quote></cit><cit corresp="4,8"><bibl>廣雅</bibl>曰<quote>暢達也及至也</quote></cit>)
<form>威光赫弈</form>(赫<yin corresp="3">許格反</yin>弈<yin corresp="4">移益反</yin><cit corresp="3,4"><bibl>廣雅</bibl>曰<quote>赫赫明也弈弈盛也</quote></cit><sense corresp="4">弈字經本有從廾作者薄弈字也</sense>)
<form>靡不咸[者*見]</form>(靡<yin corresp="1">亡彼反</yin><cit corresp="1,4"><bibl>珠藂</bibl>曰<quote>靡無也視視也</quote></cit>)
<form>不思議[去*刃]</form>(<sense corresp="4">[去*刃]梵言也<cit corresp="4"><bibl>具正</bibl>云<quote>羯魔波</quote></cit>此翻為長時也</sense>)
<form>金剛[〦/(刀*了*(留-刀-田))/肉]</form>([〦/(刀*了*(留-刀-田))/肉]<yin corresp="3">藏美反</yin><sense corresp="3">按此中梵本[〦/(刀*了*(留-刀-田))/肉]是肚[〦/(刀*了*(留-刀-田))/肉]字冝從肉<graph type="sutra" corresp="3">經本作<xin>齊</xin>者乃是齊等之齊非此所用也</graph></sense>)
<form type="yin">毗盧遮那</form>(<note>按梵本毗字應音云<yin corresp="1">死廢反</yin>此云種種也盧遮那云光明照也言佛於身智以種種光明照眾生也或曰毗遍也盧遮那光照也謂佛以身智無[得-彳]光明遍照理事無[得-彳]法界也</note>)
<form>尊嚴</form>(<cit corresp="1"><bibi>珠藂</bibi>曰<quote>尊可敬也</quote></cit><cit corresp="2"><bibl>鄭玄注禮</bibl>曰<quote>嚴可畏也</quote></cit><cit corresp="2"><bibl>毛詩傳</bibl>曰<quote>嚴威也</quote></cit>)
<form type="yin">那羅延</form>(<sense>此云堅國</sense>)
<form>須弥光梵</form>(<sense corresp="1,2">須弥<cit corresp="1,2"><bibl>具</bibl>云<quote>蘇迷盧</quote></cit>此曰妙高</sense><sense corresp="4">梵亦梵言<cit corresp="4"><bibl>具</bibl>云<quote>梵摩</quote></cit>此翻為清淨</sense>)
<form type="yin">旃檀</form>(<sense>此云與藥謂白檀能治熱病赤檀能去風腫皆是除病身安之藥故名與樂</sense>)
<form>彩雲</form>(<cit><bibl>尚書</bibl>曰<quote>以五彩彰施於五色</quote></cit><cit><bibl>[(厂@((既-旡)-日+口))*頁]野王</bibl>曰<quote>彩猶色彩色之雲故曰彩雲</quote></cit>)
<form>櫂幹</form>(櫂<yin corresp="1">除覺反</yin><cit corresp="1"><bibl>許重舛注淮南</bibl>云<quote>櫂引也引謂引出</quote></cit><cit corresp="2"><bibl>字林</bibl>曰<quote>幹枝也</quote></cit>)
<form>逈曜</form>(逈<yin corresp="1">胡[火*向]反</yin><cit corresp="1"><bibl>尓雅</bibl>曰<quote>逈遠也</quote></cit>)
<form>仁慈祐物</form>(祐<yin corresp="3">尤教反</yin><cit corresp="3,4"><bibl>孔子述易</bibl>曰<quote>祐者助也物謂有情命者也</quote></cit><sense>言能以利樂事濟助含識也<graph corresp="3">祐又作<xin>佑闍</xin></graph></sense>)
<form>主稼神</form>(稼<yin corresp="2">加噉反</yin><cit corresp="1"><bibl>廣雅</bibl>曰<quote>主守也</quote></cit><cit corresp="2"><bibl>馬融注論語</bibl>云<quote>樹五榖曰稼</quote></cit><sense>言五榖苗稼植之在田此神守護不令有[損-口+ㄙ]也</sense>)
<form>滋味</form>(<sense corresp="1">上<yin corresp="1">子之反</yin>蔣也液也旨也</sense><sense>此神能益滋味令成熟也</sense>)
<form>環髻</form>(環<yin corresp="1">胡關反</yin>)
<form>旋澓</form>(澓<yin corresp="2">扶福反</yin><cit corresp="2"><bibl>三蒼</bibl>曰<quote>澓深也</quote></cit><sense>謂河海中洄漩之處是也</sense>)
<form>樹杪</form>(抄<yin corresp="2">弥小反</yin><cit corresp="2"><bibl>方</bibl>曰<quote>杪木細枝也</quote></cit><cit corresp="2"><bibl>郭璞</bibl>曰<quote>杪言梢也</quote></cit>)
<form>阿修羅</form>(<sense>或云阿素羅阿此云無也素極也妙也羅戲也言此類形雖似天而無天之妙戲</sense><note>按婆沙論譯為非天以此類雖天趣所攝然多諂詐無天實德故曰非天如人行惡名曰非人舊翻為不酒者譯人謬也謂梵語中[宋-木+卒]唎名酒而與素羅聲近即訓阿字為不故云不潤斯乃失之甚也按梵本中阿素羅是多聲呼之阿素洛是少聲呼之然皆同一猶謂也</note>)
<form>羅睺</form>(睺<yin corresp="2">胡鉤反</yin><sense corresp="1">羅此云攝</sense><sense corresp="2">睺云惱也</sense><sense>謂此修羅能隱謂日月光明令中諸天生苦惱也或曰羅虎那此云名普間謂日月普天照臨此既蔽之故天下聞其名</sense>)
<form>毗摩質多羅</form>(<sense corresp="1,2">毗摩此云絲也</sense><sense corresp="3,4,5">質多羅此云種種也</sense><sense>謂此修羅善於幻術能以一絲幻作種種事也</sense>又云<sense corresp="1,2">毗摩此曰遍空</sense><sense corresp="3,4,5">質多羅此云種種嚴儀</sense><sense>言此修羅與帝釋戰時嚴備種種軍伏之儀遍空而列也舊云嚮高或曰穴居者非敵對翻也</sense>)
<form>迦樓羅</form>(<sense>或曰揭路茶此云食吐悲苦聲也謂此烏凡取得龍先內素中後吐食之其龍猶活此時楚痛出悲苦聲也或曰此云大嗉項鳥謂此鳥常貯龍於嗉內益出項麤也舊云金翅妙翅者且就狀而名非敵對翻也然其翅有種種寶色非唯金耳</sense>)
<form>緊那羅</form>(<sense corresp="1">緊此云疑也</sense><sense corresp="2,3">那羅云人也</sense><sense>謂此神[白/八]似人然其項有一角令見者生屣云人耶非耶或曰那羅此云丈夫也緊云猶豫也以其形[白/八]如人而口似牛使見者生疑故名也舊云歌樂神者從技翻也</sense>)
<form>摩睺羅伽</form>(<sense corresp="1,2">摩睺此云大也</sense><sense corresp="3,4">羅伽云胷腹行也</sense><sense>此於諸畜龍[類-犬+女]所攝舊云蟒神者相似翻名非正對也</sense>)
<form>夜叉</form>(<sense>此云苦活或曰祠察叉云捷疾今取初釋</sense>)
<form>毗沙門</form>(<cit><bibl>具正</bibl>云<quote>鞞室羅蔥囊</quote></cit><sense>此云多聞謂此王福德多處知聞也或曰毗遍也沙門聞也謂諸處遍聞義同前釋或曰毗云伊也此王本名俱乞羅後於一時佛正為眾說法其王乃披袈裟來入會中時眾咸恠[牙-(必-心)+?]相謂言伊是沙門伊是沙門從此與號毗沙門也</sense>)
<form>器仗</form>(仗<yin corresp="2">直亮反</yin><cit corresp="2"><bibl>風俗記</bibl>曰<quote>伏者刀戟之惣名也</quote></cit>)
<form>毗樓慱义</form>(<sense><cit><bibl>具</bibl>云<quote>髀路波呵迄</quote></cit>义言髀者種種也路波者色也呵迄又者根也謂以種種雜色莊嚴諸根也又言躰種種也路色也波呵迄又目也言其目種種色莊嚴舊云醜目者[謵-白+尒]也</sense>)
<form>娑竭羅</form>(<sense>此云海也</sense>)
<form>德叉迦</form>(<sense>此云能害於所害也</sense><sense corresp="1">謂德又是所害聲</sense><sense corresp="3">迦是能害聲</sense><sense>言此龍悳時噓視人書皆致終也舊云多舌龍者由多言故名多舌非是口中有多舌也</sense>)
<form>鳩槃荼</form>(<sense>此云陰囊亦曰形夘謂此之類陰囊狀如冬苽行時擎置肩上坐時即便據之由斯蔽狀特異諸類故從之為名舊云冬苽者以其猥而不顯故使人[謵-白+尒]解耳</sense>)
<form>[乳-孚+卓]闥婆</form>(<sense>此云食香或曰尋香言此類尋逐食之香氣往彼設樂以求食也舊云樂神者非正翻也</sense>)
<form>釋迦因陁羅</form>(<sense corresp="1,2">釋迦<cit corresp="1,2"><bibl>正</bibl>云<quote>鑠羯囉</quote></cit>此云帝也</sense><sense corresp="3,4,5">因陁羅此云主也</sense><sense>古來釋同佛族望之稱[謵-白+尒]之深也</sense>)
<form>湏夜摩</form>(<sense corresp="1">湏善也</sense><sense corresp="2,3">夜摩時也</sense><sense>言彼諸天光明赫奕晝夜不別但看花開合以分其時既非明暗之時故曰善時天也</sense>)
<form>兜率陁</form>(<cit><bibl>具</bibl>云<quote>珊兜率陁</quote></cit><sense>此曰喜樂集依俱舍論中有三義得此名一喜事二聚集三遊樂舊翻為喜足或曰知足非正翻也</sense>)
<form>華蘃</form>(<yin corresp="2">如籌反</yin><cit corresp="2"><bibl>玉篇</bibl>曰<quote>藥謂花鬚頭黑也</quote></cit><sense corresp="2">字從三心有作三止者不是字也</sense>)
<form>尸棄</form>(<cit><bibl>具</bibl>云<quote>尸棄都</quote></cit><sense>此云有髻或曰頂髻也</sense>)
<form>為啟難思</form>(<cit corresp="2"><bibl>說文</bibl>曰<quote>啟開也</quote></cit>)
<form>陁羅[尸@工]</form>(<sense>此云惣持</sense>)
<form>不唐[捐-口+ㄙ]</form>([捐-口+ㄙ]<yin corresp="3">与專反</yin><sense corresp="2">唐虛也</sense><sense corresp="3">[捐-口+ㄙ]棄也</sense>)
<form>無倫疋</form>(<cit corresp="2,3"><bibl>玉篇</bibl>曰<quote>倫類也疋比也</quote></cit>)
第 1 / 13 頁(共 1278 筆) 下一頁 →

 

北京五大部音義例外標記列表 ↑ 回頂端
標記出處
<form>閫</form> (<yin>坤上聲去聲</yin><sense>門阪也</sense>)。J19nB048_p0215a05
<form>融</form> (<form>音容</form><sense>和也朗也出也</sense>)。J19nB048_p0215a06
<yin>巖</yin> (<yin>音嚴</yin><sense>嶮峻也</sense>)。J19nB048_p0215a11
<form>朕</form> (<form>音鎮</form><sense>我也身也</sense>)。J19nB048_p0215a13
<yin>隘</yin> (<yin>烏懈切</yin><sense>狹也</sense>)。J19nB048_p0215a18
<form>膏</form> (<form>音高</form><sense>脂也</sense>)。J19nB048_p0215a20
<form>蔽</form> (<form>音祕</form><sense>隱也</sense>)。J19nB048_p0215b01
<form>稼</form> (<form>音駕</form><sense>五穀也</sense>)。J19nB048_p0215b02
<yin>迅</yin> (<yin>音信</yin><sense>疾也</sense>)。J19nB048_p0215b02
擊 (<yin>音吉</yin><sense>打也</sense>)。J19nB048_p0215b04
敵 (二音<yin>的</yin><yin>狄</yin><sense>對也主也</sense>)。J19nB048_p0215b06
<form>見</form> (<yin>十五連見字念現字</yin><sense>露也</sense>)。J19nB048_p0215b08
闥 (<yin>音撻</yin>門內也宮中也)。J19nB048_p0215b27
<form>堞</form> (<form>音牒</form><sense>城垣也</sense>)。J19nB048_p0215c20
<form>矯</form> (一音<yin>酸</yin><yin>澆</yin><sense>強也詐也</sense>)。J19nB048_p0216b02
愜 (<yin>音怯</yin><sense>心服也快也</sense>)。J19nB048_p0216b04
<form>霔</form> (<yin>主</yin><yin>注</yin><sense>霖也</sense>)。J19nB048_p0216b10
<form>譽</form> (一音<yin>金</yin><yin>預</yin><sense>稱美也</sense>)。J19nB048_p0216b15
<form>速</form> (<yin>▆▆</yin><sense>▆▆▆▆▆</sense>)。J19nB048_p0216b22
<form>暫</form> (<yin>▆▆</yin>▆▆▆)。J19nB048_p0216c10
<form>頑</form> (<yin>▆…▆</yin>)。J19nB048_p0216c12
<form>響</form> (<yin>▆[▆▆>應聲]</yin>也)。J19nB048_p0216c13
<form>翼</form> (<yin>▆▆</yin><sense>▆▆▆▆▆也</sense>)。J19nB048_p0217b03
<form>責</form> (<yin>▆▆</yin><sense>▆也▆也取也</sense>)。J19nB048_p0217b04
<form>結</form> (<yin>改念計字</yin><sense>綰髮也</sense>)。J19nB048_p0217b13
濤 (<yin>音陶</yin><sense>波也</sense>)。J19nB048_p0218a11
<form>唼</form> (<yin>妾切入</yin><sense>口也</sense>)。J19nB048_p0220a19
<form>脣</form> (<yin>立仁</yin><sense>口也</sense>)。J19nB048_p0220a19
<form>暫</form> (<yin>立[車*(斤/日)]</yin><sense>不久也</sense>)。J19nB048_p0221b18
<form>[遽-虍+穴]</form> (<yin>音碎</yin><form>深也遠也</form>)。J19nB048_p0222b16
<form>蒜</form> (<form>音筭</form><sense>葷菜也</sense>)。J19nB048_p0222b19
<form>[(ㄇ@(企-止))/ㄙ/月]</form> (<form>音絹</form><sense>挂也綰也取也</sense>)。J19nB048_p0224b14
<form>洟</form> (一音<yin>夷</yin><yin>剃</yin><sense>鼻液也</sense>)。J19nB048_p0225c15
<form>嫓</form> (<sense>匹計也配也妃也</sense>)。J19nB048_p0227a23
<form>驃</form> (<form>音漂</form><sense>勇也</sense>)。J19nB048_p0227c04
<form>嚙</form> (一音<yin>咬</yin><yin>聶</yin><sense>噬也</sense>)。J19nB048_p0227c19
<form>謗</form> (<form>邦去聲</form><sense>誹也</sense>)。J19nB048_p0230b06
<form>[桑*見]</form> (同上)。J19nB048_p0231b02
<form>佷</form> (同上)。J19nB048_p0232a07
<form>[月*曶]</form> (同上)。J19nB048_p0232a12
<form>繳</form> (<form>音皎</form><sense>纏也</sense>)。J19nB048_p0232c23
<form>▆</form> (<yin>▆▆</yin><sense>▆[▆>也]▆[▆>也]</sense>)。J19nB048_p0234a19
<form>隴</form> (<yin>▆▆</yin><sense>▆▆</sense>)。J19nB048_p0234a19
<form>絃</form> (<yin>盲賢</yin><sense>八音之絲也</sense>)。J19nB048_p0234b01
<form>弈</form> (<yin>[▆>音]▆</yin><sense>▆▆</sense>)。J19nB048_p0235b12
J19nB048_p0236c07
<form>[牟*(舍-干+土)][羊*含]</form> (<yin>牟含謨敢▆切</yin><sense>是梵音就形有聲無字去世人名在無形也</sense>)。J19nB048_p0236c21
<form>[口*栗]</form> (<yin>立立</yin><sense>嘍言不了也</sense>)。J19nB048_p0237a12



佛教文獻詞彙數位資源之建置與研究
法鼓文理學院數位典藏專案